تهران، خیابان مصطفی خمینی، چهارراه سرچشمه، کوچه قوام الحضور، پلاک ۲۴
خانه معتمدالسلطنه؛ روایت یک خاندان قدرتمند در محله عودلاجان تهران
در جریان تور تهرانگردی عودلاجان، یکی از بازدیدهای پیرامونی ما به یکی از خانههای تاریخی کمتر شناختهشده تهران قدیم اختصاص دارد؛ خانه معتمدالسلطنه، عمارتی بازمانده از دوره قاجار که در محدوده سرچشمه و در دل بافت تاریخی عودلاجان قرار گرفته است.
خانهای پرقصه در دل تهران قدیم
این خانه تاریخی سالها نهتنها محل زندگی یکی از رجال سیاسی، بلکه بخشی از حافظه جمعی اهالی محله بوده است. تا چندی پیش، این بنا با کاربری «سرای محله» فعال بود و درهای آن به روی ساکنان و علاقهمندان تاریخ تهران باز میشد. امروز اما سرای محله به مکان دیگری منتقل شده و خانه معتمدالسلطنه اغلب بسته است.
عبدالله وثوق، معتمدالسلطنه که بود؟
داریوش شهبازی، پژوهشگر تاریخ تهران، در روایتهای خود از این خانه به زندگی عبدالله وثوق، معروف به معتمدالسلطنه میپردازد؛ شخصیتی که سالهای زیادی از عمر خود را در این عمارت سپری کرده است.
به گفته شهبازی، محله عودلاجان در گذشته یکی از محلههای صاحبنام تهران و محل سکونت رجال مهم پایتخت بوده است. همین جایگاه اجتماعی سبب شد این محله نسبت به سایر محلههای تهران، از نظر معماری و ارزش شهری موقعیتی ویژه داشته باشد.
عودلاجان؛ محله رجال و خانههای اعیانی
به دلیل حضور گسترده رجال حکومتی در عودلاجان، خانههای بزرگ و معماریدار متعددی در این محله شکل گرفت که امروز نیز بخشی از آنها همچنان پابرجا هستند. خانه معتمدالسلطنه یکی از ارزشمندترین یادگارهای بهجامانده از آن دوره است.
ریشههای یک خاندان بانفوذ
عبدالله وثوق از نوادگان آقا محسن بود؛ شخصیتی بانفوذ که در دربار کریمخان زند حضور داشت. آقا محسن چهار پسر داشت که هر یک در ساختار حکومتی به مقام و منصب رسیدند و این جایگاه سیاسی، همچون میراثی خانوادگی، به فرزندان و نوادگان آنها منتقل شد.
بررسی زندگینامه این خاندان نشان میدهد که اعضای آنها در طول حدود ۱۴۰ سال، از دوره قاجار تا حتی پهلوی، همواره در ساختار قدرت حضور داشتهاند.
سه مستوفیالممالک از یک ریشه
به گفته شهبازی، سه چهره شاخص با عنوان مستوفیالممالک از نوادگان آقا محسن بودهاند: میرزا حسن وثوقالدوله، احمد قوام (قوامالسلطنه) و عبدالله وثوق که نسب آنها از طریق پدر و پدربزرگ به این خاندان میرسد.
معماری خانه معتمدالسلطنه
آنچه امروز از این خانه تاریخی باقی مانده، عمارتی زیبا با معماری اصیل ایرانی است. درهای چوبی قدیمی، گرهچینیهای ظریف و جزئیات معماری آن، از مهمترین بخشهایی هستند که توجه علاقهمندان به تاریخ و معماری تهران قدیم را جلب میکنند.
هرچند امکان بازدید داخلی این بنا همیشه فراهم نیست، اما روایت داستانهای آن در قالب تور تهرانگردی عودلاجان فرصتی ارزشمند برای لمس تاریخ زنده تهران به شمار میآید.